Ljósmyndir hér fyrir ofan:
Kristján Kristjánsson

Atvinnulíf og þjónusta

Staðan og þróunin

Atvinnuástand á Akureyri er í grófum dráttum svipað og á landsvísu. Atvinnuþátttaka er svipuð og atvinnuleysi einungis lítið eitt meira en á landinu að meðaltali og heldur minna en á höfuðborgarsvæðinu. Atvinnuleysi meðal kvenna er þó talsvert meira en meðal karla. Mikil áhersla er lögð á að styrkja atvinnulífið ennþá meira.

Margir aðilar, opinberir og hálfopinberir, eru til staðar til að stuðla að og styðja nýsköpun og uppbyggingu atvinnutækifæra. Meðal þeirra helstu má nefna Skrifstofu atvinnulífsins, Atvinnuþróunarfélag Eyjafjarðar, Markaðsskrifstofu ferðamála á Norðurlandi, Frumkvöðlasetur Norðurlands, Eyþing, Markaðs- og kynningardeild Akureyrarbæjar og IMPRU nýsköpunarmiðstöð. Hver þessara aðila fyrir sig sinnir ákveðnu sviði og er ýmist um að ræða þróunarstarf og markaðssetningu innanlands, markaðssetningu tækifæra erlendis eða hvort tveggja. Ágætt samstarf er milli þessara aðila, en þó er erfitt að meta hversu mörg störf þessi þróunarstarfsemi hefur skapað í bænum.

Þó nokkur áherslubreyting hefur átt sér stað í atvinnumálum á Akureyri síðasta áratuginn. Fjölmennir vinnustaðir í framleiðsluiðnaði hafa verið lagðir af og mikilvægi matvælavinnslu og þjónustu við útgerð minnkað á meðan Háskólanum á Akureyri hefur vaxið fiskur um hrygg og byggingariðnaður hefur verið mjög öflugur ekki síst á sviði íbúðarbygginga. Á síðustu árum hefur einnig orðið breyting í verslun og þjónustu. Stór verslunarkjarni, Glerártorg, hefur risið utan marka gamla miðbæjarins með öflugum verslunum á sama tíma og verslanir í miðbænum hafa átt undir högg að sækja og margar lagst af.

Umfjöllun

Atvinnumál voru tekin fyrir í tveimur hópum á opna þinginu, auk þess sem búið var að funda með aðilum sem starfa að atvinnuþróun í lok júní og fjalla um málefnið á lokuðum samráðsfundi þann 11. ágúst. Það sem skýrast hefur komið fram við þessi tækifæri er að skapa þurfi fleiri atvinnutækifæri og auka fjölbreytnina, taka þurfi á atvinnuleysi kvenna og fjölga sérstaklega störfum fyrir langskólagengna einstaklinga og störfum sem gefa af sér hærri tekjur. Íbúarnir eiga sér draum um að á Akureyri verði í framtíðinni hátekjusvæði og þeir hafa mikinn áhuga á að sjá spretta upp fyrirtæki á hátæknisviði.

Sterkt atvinnulíf eflir miðbæinn

Það hefur komið skýrt fram að hver atvinnugrein fyrir sig á sinn ákveðna eðlilega vettvang í eða við bæinn. Þannig verði t.d. að finna stóriðju stað í útjaðri eða fyrir utan bæinn í nágrannasveitarfélagi. Verslun og þjónusta verði að stórum hluta að færast aftur inní miðbæinn. Matvælavinnsla eigi sér t.d. eðlilegan stað á norðanverðri Oddeyrinni þar sem nýta megi landið mun betur en núna er gert. Ferðaþjónusta verði að bjóða upp á ný tækifæri bæði í miðbænum og í útjöðrum bæjarins. Háskólinn og hátæknifyrirtæki eigi sér eðlilega aðstöðu í námunda við miðbæinn og þjónusta við fraktflutninga bæði innanlands og um hugsanlega „Norðurleið“ eigi sér bestan stað á Krossanesi. Áhrif uppbyggingar í þessum atvinnugreinum á miðbæinn mun ýmist verða með beinum hætti í gegnum fyrirtæki sem munu reka starfsemi í miðbænum eða með óbeinum hætti í formi íbúafjölgunar og bætts efnahags íbúa á svæðinu almennt.

Tækifæri til uppbyggingar

Almenn samstaða var um að við uppbyggingu atvinnutækifæra þyrfti að byggja á sérstöðu Akureyrar. Með því móti sé erfiðara fyrir aðra aðila – keppinauta – að feta sömu slóð og uppbyggingin geti því haft varanlegt forskot í samkeppni. Í sambandi við stóriðju var sérstaklega talað um álþynnuverksmiðju sem hefur verið í deiglunni í nokkurn tíma og það að hún krefst mikils fersks vatns og ódýrrar orku sem hvort tveggja er til staðar á Rangárvöllum í útjaðri byggðarinnar. Í stóriðjunni sá fólk sérstaklega fyrir sér fjölbreytt störf fyrir mismunandi menntun og sérþekkingu.

Akureyringar eru mjög jákvæðir í garð Háskólans og þeirrar þróunar sem átt hefur sér stað í tengslum við hann. Á sama hátt var mikið bent á þann möguleika að styrkja skólann ennþá meira, skapa honum sérstöðu á ákveðnum sviðum sem ekki eru algeng í slíkum menntastofnunum og víkka hann út með tæknigreinum og meiri áherslu á greinar tengdar sjávarútvegi. Þar með verði líka til staðar ein af helstu forsendum þess að í bænum byggist upp hátæknistörf, þróun og framleiðsla t.d. á vélum og tækjum til matvælavinnslu og framleiðsluiðnaðar. Einnig geti Akureyri þá tekið að sér alla rannsókna-, kennslu- og þróunarvinnu á sviði sjávarútvegs og fiskvinnslu.

Ferðaþjónusta var ofarlega í huga þeirra sem fjölluðu um atvinnuþróunina. Litið var sérstaklega til þess að lengja ferðamannatímabilið með því t.d. að bæta frekar aðstöðu í Hlíðarfjalli (það dregur að gesti utan hefðbundins álagstíma), styrkja tjaldsvæðið á Hömrum og tengja það Kjarnaskógi og ýmsum uppákomum sem mætti standa fyrir þar, auka fjölbreytni í menningar- og sögutengdri þjónustu í miðbænum og markaðssetja Akureyri og Eyjafjörð sem perlu til siglingar sportbáta. Af þessu síðasttalda var dregið nafn eins vinnuhópsins, „Norðan níu", það er alltaf nægur vindur í seglin og sportbátaeigendur væru líklegir til að stunda þá iðju líka utan hefðbundins ferðamannatíma. Að auki var nefnd bætt ráðstefnuaðstaða sem myndi nýtast fyrir stóra hópa allt árið um kring. Varðandi ferðaþjónustuna er álitið að beint millilandaflug myndi styrkja allar forsendur til muna.

Bent var á tækifæri í heilbrigðisgeiranum sem snúast fyrst og fremst um að nýta þá aðstöðu og sérþekkingu sem er til staðar á FSA án þess að vera fullnýtt. Laða megi að sjúklinga erlendis frá til aðgerða og endurhæfingar á sjúkrahúsinu. Fyrir utan að geta boðið uppá mjög hæft starfsfólk með fjölþjóðlega menntun myndi beint millilandaflug til Akureyrar vera mikill kostur í þessu sambandi.
Matvælavinnsla/iðnaður á að nýta það hráefni sem mögulegt er að afla í nágrenni bæjarins bæði á sjó og landi, byggja á þeirri þekkingu sem er til staðar og nýta flugvöllinn og bættar samgöngur til flutnings vörunnar á markað bæði innanlands og utan.

Að lokum hefur verið nefnt að fylgjast ætti grannt með og vera tilbúnir að leiða þróun siglingaþjónustu fraktskipa þegar eða ef fyrrgreind „Norðurleið” milli Asíu og Evrópu opnast.

Nauðsynlegar forsendur

Mikil áhersla hefur verið lögð á að skapa réttar forsendur til nýsköpunar og eflingar atvinnulífs. Stefnumörkun, einföld og skýr til langs tíma sé líkleg til að skila sér í tiltrú öflugra fjárfesta sem geti komið með nauðsynlega fjármuni inn á svæðið. Auk þess sé ástæða til að berjast fyrir öllu því opinbera fjármagni sem sýnilegt er á hverjum tíma. Háskólinn og samstarf menntastofnana og atvinnulífs hefur áður verið nefnt sem nauðsynlegur grunnur hátæknistarfa og starfa á heilbrigðissviði. Bætt aðgengi og samgöngur eru nauðsynlegar til að atvinnusvæðið geti orðið samfellt frá utanverðum Eyjafirði til Húsavíkur (jarðgöng), samkeppnisfærni gagnvart reykvískum fyrirtækjum batni (heilsársvegur yfir hálendið og niðurfelling þungaskatts), möguleikar á útflutningi aukist (beint flug) og ferðum íbúa og gesta í miðbæinn fjölgi (leiðir og bílastæði innanbæjar).

Í samráði á vegum Akureyrar í öndvegi hefur verið bent á að húsnæði og aðgengi í miðbænum sé í mörgum tilfellum óhentugt fyrir þá starfsemi sem þar eigi eðlilega að vera (t.d. verslun og þjónusta). Þess vegna sé nauðsynlegt að skoða allar hugmyndir opnum huga og vera tilbúin að breyta og aðlaga eða hreinlega gefa upp á bátinn einstakar byggingar eða útfærslur í miðbænum sem hugsanlega standa í vegi fyrir nauðsynlegum úrbótum.

Einn mikilvægasti þátturinn til að allar þær góðu hugmyndir, sem tíndar hafa verið til, geti orðið að veruleika felst síðan að margra mati í jákvæðu hugarfari og samstarfi þeirra aðila sem að þurfa að koma, til að aðstæður auðveldi frumkvöðlum þeirra störf.